Gizarte Segurantza

Eskatutako baldintza nagusiak

Erregimen Berezietako laguntzak jasotzeko eskatzen diren baldintza nagusiak honakoak dira kasu bakoitzean:

• Dagokion Erregimenean altan edo antzeko egoeran egotea.
  
  
• Kuoten ordainketan egunean izatea, langileak erantzule zuzenak direnekoetan nahiz eta prestazioa aitortua izan, kotizazioen alde biko zenbatekoaren ondorioz, inoren konturako langileen erregimenean.
  
  Horretarako, ordaintzera gonbidatzeko abuztuaren 20ko 2530/1970 Dekretuaren 28.2 Iart. jarraituko da. prestaziorako sarbidea izan zuen unean edo berau gauzatzen denean, edozein zelarik ere interesduna zegoen Gizarte Segurantzako erregimena.

IGO

Autonomoen edo norbere konturako langileen erregimen berezia

Laguntzak Gizarte Segurantzaren Erregimen Orokorrekozehaztapen eta baldintza berdinak ditu, ondorengo berezitasunekin:

Estalduraren eskaera eta formalizazioa:

• Gertakari arruntek sorrarazitako prestazio ekonomikoa derrigor estali beharko da, ondorengo paragrafoetan adierazitakoari kalterik egin gabe, eta MATEPSS batekin formalizatu beharko da. Horretarako egiten zaizkion atxikidura-proposamen oro onartu beharko ditu azken horrek.

Gizarte Segurantzako sistemaren bestelako erregimenean alta emanda egonda, AEBgatiko prestazioa estaltzen zaien langile autonomoek (TRADE edo, istripuak jasateko arrisku handiagoa dela eta, laneko gertakariak estalita eduki behar dituzten jarduerak burutzen dituztenak), jarduera-aniztasun egoerari eusten dioten bitartean, borondatez heldu ahal izango diote aipatutako prestazioaren estaldurari LAEBen eta, hala badagokio, baita estaldurari uko egin ere.

• Nekazaritzako norbere konturako langileenl sistema berezian dauden langileen kasuan, ABEren estaldura borondatezkoa izango da ondoko berezitasunekin:
  • Sistema berezi honetan egoteko eskaera egiterakoan jada LAABn alta emanda badaude eta ABEengatiko prestazioa derrigorrez estalita badute, aipatutako estaldurari uko egin ahal diote dagokion eskaeraren bidez, aurkeztu eta hurrengo hilabeteko lehenengo egunetik aurrerako eraginekin.
  • Langileak baldin eta ez badaude ABEengatiko estalduran sartuta eta sistema berezi honetatik kanpo geratzen badira, RETAn altan izanik jarduera berarengatik edota beste batengatik, prestazioaren estaldura nahitaezkoa izango da kanpo geratu zen egunetik aurrera, nola eta ez zuen hura jasotzeko eskubidea Gizarte Segurantzako beste erregimenen batean egindako lanarengatik.
• Aipatutako estalduraren aldeko eskaera mutualitate batekin formalizatu beharko da, eta erregimen berezi honetan alta ematen den unean egin ahalko da. Bere ondorioak eta aipatutako altarenak berberak izango dira. Aukera horretaz ez bada baliatzen, langileek babes horri lotzea erabaki dezakete. Horretarako, urte bakoitzaren urriaren 1 baino lehen, idatziz, egin beharko dute eskaera, hurrengo urteko urtarrilaren 1etik aurrera eraginda.
  
  ABE prestazioaren estalduraren aldeko aukerak ekarritako eskubideak eta betebeharrak eska daitezke, urte natural batean, eta iraupen bereko alditarako luzatuko da.

• Idatzizko eskaeraren bidez uko egin ahalko zaio prestazioaren estaldurari ondoko kasuetan:

1. Oro har, urte bakoitzeko urriaren 1a baino lehen eta hurrengo urteko urtarrilaren 1etik aurrerako eraginekin.
   
2. Jarduera-aniztasunaren egoera LAEBn alta eman ondoren ematen bada, jarduera berrian alta eman eta 30 eguneko epean, uko egin eta ondorengo hilabetearen lehenengo egunetik aurrerako eraginekin. Bestela, aurreko paragrafoan xedatutakoa aplikatuko da.
   
3. Ekonomikoki mendekoak izateari edo istripuak jasateko arrisku handia duen jarduera betetzeari eusteko baldintzak betetzen ez dituztenean eta LAEBen alta emanda badaude, dagokion kontratua iraungi eta hurrengo hilabetearen lehenengo egunetik edo aipatutako jarduera bukatzen denetik aurrerako eraginekin, baldin eta dagokion datu-aldaketa epearen barruan jakinarazten bada; bestela, esandako aldaketak eragina duen hilaren azkeneko egunera arte eutsiko zaio estaldurari.

Aurreko kasuetan uko egiteak ez du estaldura hau berriz eskatzea galaraziko, baldin eta aurreko uko egiteak eragina izan zuenetik urte natural bat gutxienez igaro bada.

• Gizarte Segurantzako laneko istripuen eta gaixotasunen mutualitatea aldatuz gero, estaldura hau eskatzearen edo horri uko egitearen ondorioak aplikatuko dira dagokion eskaera adierazi edo uko egitea aurkeztu eta hurrengo urteko urtarrilaren 1ean.

• Bai aurreko arauetan aipatzen diren eskaerak edo uko egiteak bai Gizarte Segurantzako laneko istripuen eta gaixotasunen mutualitate aldaketak eragina duten datan langilea ABE egoeran badago, esandako eraginak medikuak alta eman eta hurrengo hilabetearen lehenengo egunera arte atzeratuko dira.

• ABEengatiko prestazioaren estaldura, langileek halakorik izan edo ez, derrigorrezko bilakatuko da:

• Jarduera-aniztasun egoera bukatzen denean eta LAEBn alta emanda badago, jarduera-aniztasuna bukatzen den hilaren lehenengo egunetik aurrerako ondorioekin.
• Langileak TRADE egoeran daudenean edo istripuak jasateko arrisku handia duen jarduera profesionala betetzen dutenean, baldintza hori betetzen edo aipatu jarduera profesionalari ekiten zaion hilaren lehenengo egunetik aurrerako ondorioekin.

Laneko kontingentziak:

• Babesa borondatezkoa izango da, TRADEen eta istripuak jasateko arrisku handia duen jarduera profesionala betetzeagatiko beren estaldura formalizatu behar dutenen kasuan izan ezik.
  
  Estaldura hau ABEeen estaldura formalizatu duen edo formalizatuko duen mutualitate edo erakunde kudeatzaile berarekin adostuko da.

• Gertakariak babesteko eskaera eta babes horri uko egitea ABEengatiko babesaren eskaera eta uko egitea gauzatzeko zehaztutako modu, epe eta baldintzak jarraituz burutuko dira eta, hala badagokio, horien arabera derrigor bilakatuko dira.

• ABEengatiko prestazioaren babesa eskatzen bada, aldi berean laneko gertakarien prestazioa eskatu ahalko da eta bien ondorioak bat etorriko dira. Eskaera biak aldi berean egiten ez badira, laneko gertakarien babesa eskatu ahal izango da urte bakoitzeko urriaren 1a baino lehen, hurrengo urteko urtarrilaren 1etik aurrerako ondorioekin.
  
  Kasu horietan, ABEengatiko prestazioaren estaldurari uko egiten bazaio, nolanahi ere, laneko kontingentziei uko egingo zaie, baina uko egite horren ondorioz ez zaio ABEengatiko babesari uko egingo, nola eta halakorik eskatzen ez bada, behintzat.

• LAEBen behin bakarrik sartutako hainbat jarduera gauzatzen dituzten langileen kasuan, indarren dagoen prima-tarifan jasotzen diren kotizazio-tasen artean altuenari aplikatzen zaion jardueraren araberakoa izango da laneko istripu eta laneko gaixotasunengatiko estaldura. 
  

Jarduera-egoeraren aitorpena:

Eskatutako betebehar orokorrez gain, langile autonomoak (Nekazaritzako norbere konturako langileen sistema berezian sartutakoak eta TRADEak salbu) GSIN edo ABE egoeraren gertakaria hitzartu duen MATEPSS aurrean aurkeztu beharko du merkataritza, industria edo bestelako establezimendua kudeatzen duen pertsonari buruzko edo, hala badagokio, aldi baterako edo behin betiko jardueraren uzteari buruzko aitorpena eredu ofizialean.

Aurkezteko epea:

• Baja jaso ondorengo 15 egunetan.

• ABE egoerak irauten duen biartean langileak adierazitako aitorpena egin beharko du sei hilean behin, egoera hasten den egunetik zenbatzen hasita, horrelakorik eskatzen bazaio.

Zehaztutako gehieneko epean aitorpena ez aurkezteak, prestazioaren hasieraren etenaldia ekarriko du eta, ofizioz, prestazioaren onuradunaren establezimenduaren egoera egiaztatzeko beharrezkoak diren ekintzak hasi ahal izango dira.

Administrazio-ekintzen ondorioz jasotzen hasita dagoen prestazioaren izaera bidegabea dela ondorioztatuko balitz, prestazioa itzultzeko beharrezko ekintzak burutuko dira.

Beti ere aurreko bi paragrafoetan ezarritakoa errespetatuz, aitorpena epean ez aurkezteagatik, edo, hala balegokio, prestazioa oker jasotzeagatik, dagozkien zehapen espedienteei hasiera emateko aukera izango da, aldibereko egoerak kontuan hartuz, Entitate kudeatzaileak egokiro baloratuta hala erabakiko balu.

Prestazioaren zenbatekoa:

Oinarri arautzaileei dagozkien ehunekoak aplikatuz lortzen dira zenbatekoak (OA).

Ehunekoak:

• Gaixotasun arruntetik edo lanekoa ez diren istriputik eratorria bada:
  
  

  • % 60a (ehunekoa), bajaren laugarren egunetik hogeigarrenera ordainduko dena, biak barne.
  • % 75a, hogeita batgarren egunetik aurrera ordainduko dena.

• Laneko istriputik edo laneko gaixotasunetik eratorria bada, bajaren hurrengo egunetik aurrera ordainduko da OAren %75a, interesatuak laneko kontingentziengatiko estaldura hautatuta badu.

Oinarri arautzailea:

• Medikuaren bajaren aurreko hilabetean langileak zuen kotizazio oinarria 30ekin zatituta kalkulatuko da. Oinarri hau prozesu osoan zehar mantenduko da, berreturak barne, interesatuak kotizazio oinarri baxuagoa hautatu ez badu, behinik behin. Kasu horretan, azken hau izango da kontutan.

JARDUERARI UZTEN DIOTEN LANGILE AUTONOMOEN ABE 

Jarduera uzteagatiko prestazioaren zenbatekoa:

Prestazioaren zenbatekoa, gozatzen den aldi osoan, OAri % 70 aplikatuz finkatuko da.

Jarduera uzteagatiko prestazioaren gehieneko zenbatekoa % 175ekoa izango da, IPREMen % 175ekoa izango da, langile autonomoak ardurapean ume bat edo gehiago baditu izan ezik; izan ere, kasu horrean, adierazle horren % 200 edo % 225ekoa izango da, hurrrenez hurren.

Jarduera uzteagatiko prestazioaren gutxieneko zenbatekoa IPREMen % 107 edo % 80koa izango da, langile autonomoak ardurapean seme-alabak baditu edo ez kontuan hartuta.

Gehieneko eta gutxieneko zenbatekoak kalkulatzeko, ardurapeko seme-alabak dituztela ulertuko da, 26 urtetik beherakoak edo % 33ko ezgaitasuna edo hortiko gorakoa duten 26 urtetik gorakoak badira, SMI baino handiagoak diren edozein motatako errentarik ez badute, aparteko ordainsarien zati proportzionala alde batera utzita, eta onuradunarekin bizi badira.

Jarduera uztegatiko prestazioaren gehieneko eta gutxieneko zenbatekoaren ondorioetarako, hileko IPREM kontuan hartuko da, seiren batean handituta, eskubidea sortzen den unetik indarrean egongo dena.

Bere konturako langileen edo langile autonomoen gutxieneko kotizazio-oinarri arruntaren azpitik dagoen Gizarte Segurantzaren kotizazio-oinarria duten taldeei ez zaie aplikatuko jarduera uzteagatiko prestazioaren gutxieneko zenbatekoa.

Langilea AEB egoeran egonda jarduerari uztea:

Jarduera uzteagatiko babesa eragiten duen gertaera langilea ABE egoeran dagoenean gertatzen bada, ABE prestazioa jasotzen jarraituko du, jarduera uzteagatiko prestazioaren kopuru berean, iraungi arte. Une horretan, betiere legez ezarritako baldintzak betetzen baditu, jarduera uzteagatik dagokion prestazio ekonomikoa jasoko du. Kasu horretan, jarduera uzteagatiko prestazioa jasotzeko aldia deskontatutako da, jarduera uzteagatiko legezko egoeraren egunetik aurrera ABEr egoeran egondako denbora agortutzat hartuz.

Langile autonomoak, ABE prestazioa ordaintzen duen kudeaketa-organoari jarduera uzteagatiko egoera jakinarazi eta egiaztatu beharko dio, jarduerari utzi eta hurrengo 15 egunetan. 

Jarduera uzteagatiko babes eskaera behin ABE iraungita egin beharko du, jarduera uztearen legezko egoera egiaztatuz laneko istripu eta gaixotausnen kontingentziak estalita dituen erakundeari edo kudeaketa-organoari (MATEPSS, ISM edo SPEE , babes hori INSSrekin estalita badu), ABE iraungitzen den egunaren hurrengo 15 egun baliodunetan.  

Jarduera uztegatiko prestazio ekonomikoan zehar gertatutako ABE:

Jarduera uztegatiko prestazioa jasotzeko aldia ez da handituko langile autonomoa ABE egoerara igarotzearen ondorioz. Egoera horren aurrean, prestazioaren kudeaketa-organoak bere gain hartuko ditu Gizarte Segurantzaren kotizazioak, 4. artikuluan, lehen atalean, b) letran aurreikusitako baldintzetan, langile autonomoak jasotzeko eskubidea izango lukeen prestazioaren iraupena agortu arte.

• ABEa jarduera uzteagatiko legezko egoeraren aurretik hasitako prozesu bategatik berriz gaixotzeari badagokio, ABEarengatik jasoko den prestazioaren zenbatekoa eta jarduera uzteagatiko prestazioaren zenbatekoa bera izango da. Kasu honetan eta langile autonomoak ABE egoeran jarraitzen badu, jarduera uzteagatiko prestaziorako hasiera batean ezarritako epealdia amaitzen denean, ABEengatiko prestazioa jasotzen jarraituko du, lehen jasotzen zuen zenbateko berean.

• ABE egoera jarduera uzteagatiko legez egoeraren aurretik hasitako prozesu bategatik berriz gaixotzeari badagokio, ABEarengatik jasoko den prestazioaren zenbatekoa eta jarduera uzteagatiko prestazioaren zenbatekoa bera izango da. Kasu honetan eta langile autonomoak ABE egoeran jarraitzen badu, jarduera uzteagatiko prestaziorako hasiera batean ezarritako epealdia amaitzen denean, ABEarengatiko prestazioa jasotzen jarraituko du, IPREMari hileko dagokion % 80ko zenbateko berean.
  
  Gutxieneko zenbateko horren bermea ezin izango zaie aplikatu bere konturako langileentzat edo langile autonomoentzat ezarritako gutxieneko kotizazio-oinarri arrunta baino txikiagoa den Gizarte Segurantzaren kotizazio-oinarria duten taldeei. 

Aurreko paragrafoetan ezarritakoa, bere konturako nekazaritza-langileen Sistema Berezian barne hartuta dauden langileei aplikatuko zaie, 32/2010 Legearen 4. artikuluan ezarritako baldintzak betetzen badituzte, urriaren 31ko 1541/2011 EDren bosgarren xedapen gehigarrian aurreikusitako berezitasunekin. Lege horren 5. atalean, langileek 12-01-01etik aurrera kotizazioa hasiko dutela ezartzen da.

Erregimen honi buruzko informazio gehiago:

• Prestazio gehiago.
• Oinarrizko araudia.
• Erregimen honen aplikazio eremuan dauden pertsonak, afiliazioa , alta eta bajak  eta kotizazioa .

IGO

Ikatz Meatzaritzako Erregimen Berezia

Prestazioa Gizarte Segurantzaren Erregimen Orokorreko termino eta baldintza berberetan aitortzen da, ondoko berezitasunarekin:

• Oinarri arautzailea:

Ezintasuna kontingentzia arruntak direla-eta gertatzen denean, oinarri-arautzailea  langileari une bakoitzean dagokion araututako oinarria da, egoera hau hastean zuen lan-kategoriaren arabera.

Erregimen honi buruzko informazio gehiago: 

• Prestazio gehiago.
• Oinarrizko araudia.
• Erregimen honen aplikazio eremuan dauden pertsonak, afiliazioa, alta eta bajak eta kotizazioa.

IGO

Itsasoko Langileen Erregimen Berezia

Itsasoko Erregimen Bereziaren barruan dauden langile guztiei onartzen zaie aldi baterako ezintasuna, ohiko arrisku nahiz lan arriskuen ondorio direnean.

Laguntzak Gizarte Segurantzaren Erregimen Orokorreko zehaztapen eta baldintza berdinak ditu, ondorengo berezitasunekin:

II eta III taldeetako langileei, Itsasoko Gizarte Institutuaren Zuzendaritza Probintzial eta Tokikoen bidez, zuzenean ordainduko zaie diru-laguntza, enpresek ordainketak eskuordetu gabe, baina bai, lana utzi eta 4. egunetik 15.era bitartean ordaintzeko ardura.

Nork bere konturako lan egiten duten langileen kasuan:

• Diru-laguntza jasotzeko ezinbesteko baldintza da kuoten ordainketa egunean izatea medikuaren baja hartzen den unean, baita lana aldi baterako edo betirako uztea, edo jarduera kudeatzen duen pertsonari buruzko adierazpena izatea ere.
• Ohiko arriskuen ondorioz sortutako aldi baterako ezintasuna ezin du mutualitateak babestu, ez baita bertan sartzen

Izapideak : ISMko (Itsasoko Gizarte Institutoa) Zuzendaritza Probintzialak eta Tokikoak

IGO