MINISTERIO
DE EMPLEO
Y SEGURIDAD SOCIAL
Gizarte Segurantza
Contenido
Glosarioa
Hemen zaude: Hasiera » Glosarioa
- Parte medikoa
(Ikus "Alta eta Baja medikoak") - Pentsio planak
Borondatezko aurreikuspena eta aurreikuspen askea duten erakunde gisa agertzen dira, pertsonen eskubidea zehazten dutenak, eta euren aldera, erretiro garaiko, biziraupenerako, zurtasunerako edo baliaezintasunerako kapitalak edo errentak hartzen dituzte; izaera pribatukoa; derrigorrezko Gizarte Segurantzaren sistema halabeharrezkoaren osagarria izan daitezke ala ez, baina derrigorrezko Gizarte Segurantza ez dute inoiz ordezkatzen. Arauak diskriminazioarik ezaren printzipioa finkatzen du, kontratazio ahalmena edo lotura baldintzak betetzen dituen edozein pertsona fisiko planaren parte hartzailea izan daitekeela bermatuz. - Pentsioak
Gizarte Segurantzaren laguntza ekonomikoak dira, aldizkako ordainketakoak eta orokorrean, bizitza osoko iraupena izan ohi dute edo onuraduna aurretik erabakitako adinera iristen den artekoak izan ohi dira. Kontribuzio modalitatekoak (egindako kotizazioen aldeko eskubidea onartzen denean) edo kontribuziorik gabeko modalitatekoak izan daitezke (errentarik ez denean edo nahikoa diru-sarrerarik ez denean eta legeak finkatutako gainerako baldintzak betetzen direnean). - Pentsioak goratzea
Kontribuzio modalitatean, urtearen hasieran, Gizarte Segurantzaren pentsioak eguneratzea, urte horretarako aurreikusitako kontsumorako prezioen indizearen arabera. - Pentsioen kopuru muga
Onuradun bakoitzeko kontribuzio pentsioen hasierako zenbatekoak Estatuko Aurrekontu Orokorren Legeak urtero ezartzen duen hilabeteko soldata osoa ezingo du gainditu. Halaber, kontribuzio pentsioen urteroko berbalorazioaren zenbatekoak ezingo du zehaztu horientzat, behin berbaloratuta, dagokion Estatuko Aurrekontu Orokorraren Legeak ezartzen duen urteko soldata osoa, dagokionean, dagoeneko berbaloratuta, titularrak jasotako beste pentsio publikoen urteko zenbateko osoari gehituta. - Pentsio-fondoak
Gizarte Segurantzako prestazioen osagarri diren borondatezko aurreikuspen tresnen bidez, pertsona batek onartutako hainbat erakunde administratzailerekin egiten du kontratua erretiroagatik, bizirauteagatik, alarguntzeagatik eta zurztasunagatik bizian zehar egindako ekarpenen kapitalizazio bidez errenta edo kapitala jasotzeko eskubidea izateko. Pentsio Funtsak Pentsio Planak betetzeko helburu hutsa duten ondareak dira. Horien kudeaketa, zainketa eta kontrola legearen arabera egiten da.
- Pertsona eragilea
Gizarte Segurantzaren eremuan egonik, Estatuak, horren bidez, kontribuzio modalitatean eta laguntzako modalitatean eskatutako baldintzak betetzeagatik berari eta bere familartekoei edo bere ardurapean dauzkan antzekoei Legean dauden egoeren eta gertakizunen aurrean babes egokia ematen zaion pertsona. - Premia
Administrazio-ekintzak nahitaez burutzeko bidea, ekintza horiek burutzearen ondoriozko Administrazioaren eskumena dakarrena. Kantitate likidoa ordaindu beharra dagoenean, Gizarte Segurantzaren Administrazioari bide eraginkorrean dirua biltzeko prozesurari ekitea ahalbidetzen zaio. - Premiamenduzko probidentzia
Ordaintzeko araututako epea igarotakoan, eta zorraren erreklamazioa edo kitatzeko akta bide administratiboan sendotzen direnean, beharrezkoak diren kasuetan, zorrik ordaindu ez bada, premiamendu-prozedurari ekingo zaio, non zorra identifikatzen den hari dagokion errekarguarekin. Premiamenduzko probidentzia, eskudun organuak igorritakoa, Gizarte Segurantzaren Diruzaintza Orokorrak premiazko prozedurari ekiteko ahalmena du, eta zorraren ordainketari lotuta dauden gaien eta eskubideen aurka ekiteko ebazpide judizialen bezainbesteko indar betearazlea dute. Premiamenduzko probidentziaren jakinarazpenean, arduradunari ohartarazten zaio oharra jaso edo argitaratu eta hurrengo 15 egunetan dirua sartzen ez badu, eragindako atzerapeneko interesak eska ditzakeela eta haren hondasunak enbargatuko zaizkiola. - Preskribigarritasunik eza
Jubilazio pentsioak onartzeko eskubidea, hala nola, heriotza eta bizirauteagatiko prestazioetan, salbuezpenekin, ez baita denboraren joanarekin ezabatzen. Onartzea eskaera aurkeztu denetik hiru hilabete lehenago gertatu izanak eraginik ez duelarik. - Preskripzioa
Baliozko etenik gabe igarotako denbora tartea, gauzatu gabeko eskubideak eta ekintzak iraungi egiten dira. - Prestazio ekonomikoak
Onuradunari dagozkion diru-eskubideak lorpenerako bete behar diren baldintzak biltzen direnean. - Prestazioak aurreratzea.
Erakunde Kudeatzaileek, Lan Istripuen eta Lan Istripuen Mutualitateek edo, zenbaitetan, zerbitzu komun horiek, dagozkien eskuduntzen arabera, araudiaren arabera, horrela zehaztutako onuradunei prestazioak ordaintzea, legez ezarritako afiliazio, alta, baja eta kotizazioen arloan, eta, horrenbestez, onuradun horien eskubideetan eta jardueretan subrogazioa eginez; ordainketa hori egokia da, desagertutako enpresak edo euren izaera berezia dela eta, premiamendu prozedura jasan ezin dutenen kasuan ere. Era berean, aipatutako erakundeek, mutualitateek eta zerbitzuek prestazioen ordainketa beren gain hartzen dute, ordainketa horren gainean enpresaburuek duten erantzukizunaren garrantzia arintzen den neurrian. Prestazioen aurreratutako diruak inola ere ezingo du gertaera eragilea jazo den unean indarrean dagoen eragin anitzeko errentaren adierazle publikoren zenbatekoari dagokiona baino %250 handiagoa izan, edo bere kasuan, aurrez ordaintzeko beharrezko kostu-kapitalaren zenbatekoa baino handiagoa izango, erakunde kudeatzaileek, mutualitateek edo zerbitzuek ezarritako mugarekin. - Prestazioen bateraezintasuna
Legeak ezarritako printzipio orokorra. Horren arabera, prestazioak bateraezinak dira elkarren artean hartzaile bat eta bera baldin bada, legalki eta arauz, kontrakorik adierazi ezean; kasu horietan bietako baten alde aukera egin beharko da. Bateraezintasuna gerta daiteke prestazioaren eta norbere edo besteren kontuko lan baten artean ere, kasu horretan prestazioa ezingo da hartu Gizarte Segurantzako erregimenen batean sartzeko aukera emango duen jarduera edo lanen bat egin bitartean. - Prestazioen onuradunak
Gizarte Segurantzako prestazio bat egokitzen zaien langileak, familiartekoak, edo Legean zein lege arautzaileetan adierazitako beste pertsonak. - Prestazioen preskripzioa
Prestazioen eskubideari emandako eskubideak prestazioaren gertaera eragilea jazo den unetik hasita, bost urte bitartean agintzen du, legean zehaztutako salbuespenek eta onespen horien ondorioak eskaera aurkezten den unetik hiru hilabeteko epean gertatzeari kalterik egin gabe. Erretiro eskubidea eta heriotzagatik eta biziraupenagatik laguntzetarako eskubidea, salbuezpenak ezik, preskribaezina da. - Profesionalak ez diren zainketak
Familiakideek edo inguruko norbaitek, arreta profesionalizatuaren serbitzukoa ez dena, etxean emandako arreta menpeko pertsonei. - Protesia
Osasun laguntza gisa eskain daitekeen edo araudian ezarrita dauden baremoen araberako kasuetan, laguntzea ahalbidetzen duen kirurgia edo ortopedia gailua edo aparatua.
Zerikusia duen informazioa
Pie
Copyright © Seguridad Social 2013. Eskubide guztiak gordeta daude. Lege-oharra.
